Brylancja

Brylancja, to pojęcie używane głównie w gemmologii i określa zespół efektów świetlnych obserwowanych w diamentach o szlifie brylantowym.

Na brylancję składają się:
- brylancja zewnętrzna, czyli tzw. blask lub połysk; jest ona rezultatem współdziałania współczynnika załamania światła materiału i jakości uzyskanego poleru tafli obiektu; powstaje w związku z odbiciem światła od powierzchni korony,
- brylancja wewnętrzna, czyli tzw. życie lub jasność; jest ona spowodowana całkowitym wewnętrznym odbiciem światła od fasetek podstawy obiektu; im więcej światła odbije się w podstawie obiektu z nałożonym szlifem fasetkowym, tym jest on żywszy i jaśniejszy i zależy od wielkości tafli, proporcji podstawy oraz symetrii, wielkości obiektu i zależności kątowych pomiędzy fasetkami korony,
- brylancja rozproszona, czyli tzw. ogień lub gra barw; jest wynikiem dyspersji współczynnika załamania światła; zależy od wielkości powierzchni fasetek oraz od kąta rozwarcia korony,
- brylancja scyntylacyjna, czyli krótkotrwałe lśnienie migotliwym blaskiem o zmiennej barwie, obserwowane przy każdym ruchu kamienia; liczność refleksów świetlnych zależy od rodzaju kamienia, liczby, wielkości i symetrii rozmieszczenia fasetek oraz jakości wypolerowania.
Wpływ szlifu brylantowego na brylancję obiektu wynika z jego parametrów, m. in.: średnicy i grubości rondysty, średnicy tafli, wysokości korony, pawilonu, całkowitej, kąta nachylenia głównych faset korony i pawilonu względem płaszczyzny rondysty.
Błędy brylancji wynikają głównie z nieprawidłowej obróbki lub doboru niewłaściwego szlifu, gdy dla zachowania jak największej masy diamentu dobiera się szlif pozbawiający go części efektownych zjawisk optycznych. Do pospolitych błędów brylancji należą:
- efekt „okna”, gdy światło przenika przez diament bez odbicia się od faset podstawy; w badaniu lupowym widoczny jest wyraźnie krąg ciemnych plam w brzeżnej części tafli oglądanej prostopadle od góry z odległości około 25 – 30 cm,
- „wyciek światła”, gdy światło odbite pierwszy raz od faset podstawy nie ulega ponownie odbiciu od faset podstawy, lecz wychodzi przez nie na zewnątrz; podczas obserwacji lupowej widać ciemne plamy w centralnej części tafli oglądanej prostopadle od góry z odległości 25 – 30 cm, a diament sprawia wrażenie pochłaniającego światło.
Aby z diamentu można było wydobyć najkorzystniejsze efekty optyczne, szlif brylantowy musi spełnić określone proporcje. Do tego celu używa się tzw. standardów, czyli praktycznie sprawdzonych wzorców szlifu brylantowego uwzględniających przewidywania i założenia teoretyczne.

Brylant - diament o szlifie okrągłym brylantowym

Błędne jest powszechne przekonanie, że brylant to oszlifowany diament. Stawianie znaku równości brylant = oszlifowany diament jest, mówiąc kolokwialnie, półprawdą, bo choć każdy brylant jest oszlifowanym diamentem, to nie każdy oszlifowany diament jest brylantem.
Otóż nazwa brylant, często utożsamiana z nazwą diament, oznacza znormalizowaną i ściśle określoną formę szlifu.
Rozpowszechnienie się w Europie sztuki szlifu fasetowego jest związane z działalnością szlifierzy weneckich i flandryjskich. Taki szlif prawdopodobnie pojawił się około XIV – XV wieku.
Obiekty z nałożonym szlifem fasetowym mają sztucznie wytworzone płaskie ścianki nazywane fasetami. Są one ustawione względem siebie pod różnymi kątami.
Wyróżnia się dwa zasadnicze typy szlifu fasetowego:
- brylantowy,
- schodkowy (szmaragdowy).
Pod pojęciem szlifu brylantowego rozumie się okrągłą formę, która w górnej części ma 32 fasety (bez tafli), a w dolnej 24 – fasety (bez koletu).
Szlif brylantowy nakłada się głównie na diament, z zamiarem uzyskania najkorzystniejszych efektów optycznych, które obejmowane są ogólnym mianem brylancji.

Diamenty czarne

Diamenty o barwie czarnej zaistniały na rynku jubilerskim ledwie nieco ponad 10 lat temu. Czarna barwa diamentów jest powodowana najczęściej licznymi czarnymi i szarymi inkluzjami o różnej naturze tkwiącymi w bezbarwnej matrycy diamentowej, a będącymi na przykład drobinkami grafitu lub siarczków. Powodem ciemnej barwy diamentu może być też wielka liczba drobnych pęknięć we wnętrzu kamienia bądź niska jasność matrycy diamentowej.

Jednak z uwagi na fakt, że czarne diamenty zawierają grafit w postaci wielu czarnych inkluzji, diamenty te są trudne do oszlifowania i polerowania. Stąd ich wygląd jest mało atrakcyjny.
Dlatego czarne diamenty w większości przypadków są produktem traktowania polegającego bądź na napromieniowaniu wysokoenergetyczną wiązką elektronową lub neutronową bądź na obróbce termicznej w atmosferze redukcyjnej. Silne napromieniowanie generuje tak liczne centra GR1, że diament sprawia wrażenie czarnego. Z kolei obróbka termiczna powoduje silną, głównie powierzchniową grafityzację poddanego jej diamentu.